Νέος Κώδικας Αυτοδιοίκησης: Ριζικές αλλαγές σε δήμους και περιφέρειες
Κατατέθηκε στη Βουλή ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ένα νομοθέτημα που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο λειτουργίας των δήμων και των περιφερειών της χώρας. Το σχέδιο νόμου αναμένεται να συζητηθεί την προσεχή εβδομάδα στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή και στη συνέχεια να εισαχθεί προς ψήφιση στην Ολομέλεια, εντός του Ιουνίου.
Σύμφωνα με το υπουργείο Εσωτερικών, ο νέος Κώδικας συγκεντρώνει, κωδικοποιεί και εκσυγχρονίζει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες νομοθετικές διατάξεις που αφορούν την οργάνωση και λειτουργία της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα σαφές, ενιαίο και σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, το οποίο θα αντιμετωπίζει παθογένειες δεκαετιών, θα περιορίζει τη γραφειοκρατία και θα ενισχύει τη διαφάνεια και την αποτελεσματικότητα των αυτοδιοικητικών θεσμών.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές αφορά τη θεσμοθέτηση ενός ενιαίου νομοθετικού πλαισίου για τις περιφέρειες της χώρας. Δεκαπέντε χρόνια μετά τη δημιουργία τους, οι περιφέρειες εξακολουθούσαν να λειτουργούν με ένα σύνθετο και συχνά αντιφατικό πλέγμα διατάξεων, που προέρχονταν από διαφορετικές εποχές και διαφορετικά διοικητικά μοντέλα. Το αποτέλεσμα ήταν να δημιουργούνται επικαλύψεις αρμοδιοτήτων, καθυστερήσεις και σύγχυση ως προς το ποιος φορέας είναι υπεύθυνος για κάθε ζήτημα. Με τον νέο Κώδικα επιχειρείται η οριστική αντιμετώπιση αυτών των προβλημάτων.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ρυθμίσεις που αφορούν τη συμμετοχή των πολιτών στη λήψη αποφάσεων. Για πρώτη φορά προβλέπεται η δυνατότητα διεξαγωγής συμβουλευτικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με ηλεκτρονική ψηφοφορία, δίνοντας στους δημότες τη δυνατότητα να εκφράζουν τη γνώμη τους για σημαντικά ζητήματα που αφορούν την τοπική κοινωνία. Παράλληλα, αναβαθμίζεται ο θεσμός των συμβουλίων νέων, με σαφέστερο πλαίσιο λειτουργίας και σύγχρονες διαδικασίες εκλογής.
Σημαντική θέση στον νέο Κώδικα κατέχουν επίσης η διαφάνεια και η λογοδοσία. Το υπουργείο Εσωτερικών επισημαίνει ότι ενισχύονται οι υποχρεώσεις δημοσιοποίησης αποφάσεων, αξιοποιούνται περισσότερο τα ψηφιακά εργαλεία και δημιουργούνται νέοι μηχανισμοί ελέγχου, με στόχο την ενίσχυση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς τους θεσμούς της αυτοδιοίκησης.
Παράλληλα, επιχειρείται αναδιοργάνωση του συστήματος διακυβέρνησης των δήμων και των περιφερειών. Ο νέος Κώδικας αποσαφηνίζει τις αρμοδιότητες των δημοτικών και περιφερειακών συμβουλίων, των επιτροπών και των συμβουλευτικών οργάνων, περιορίζοντας τις περιπτώσεις σύγκρουσης αρμοδιοτήτων που συχνά οδηγούσαν σε καθυστερήσεις ή δυσλειτουργίες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη λειτουργία των οικονομικών υπηρεσιών. Το υπουργείο θεωρεί ότι η ύπαρξη σαφών κανόνων και διαδικασιών θα ενισχύσει τη διαφάνεια στη διαχείριση των οικονομικών πόρων και θα μειώσει τα περιθώρια διαφορετικών ερμηνειών που πολλές φορές δημιουργούσαν προβλήματα στην εφαρμογή της νομοθεσίας.
Ένα ακόμη κομβικό σημείο είναι το νέο σύστημα ελέγχου νομιμότητας των πράξεων της αυτοδιοίκησης. Ο έλεγχος θα επικεντρώνεται αποκλειστικά στη νομιμότητα των αποφάσεων και όχι στη σκοπιμότητά τους, διασφαλίζοντας έτσι μεγαλύτερη αυτονομία στα αιρετά όργανα. Η διαδικασία θα υποστηρίζεται από ολοκληρωμένο πληροφοριακό σύστημα και από την Αυτοτελή Υπηρεσία Ελέγχου Νομιμότητας Ο.Τ.Α.
Ο νέος Κώδικας καθορίζει επίσης με μεγαλύτερη σαφήνεια το καθεστώς που διέπει τους αιρετούς της αυτοδιοίκησης, συμπεριλαμβανομένων των αποζημιώσεων, των εξόδων παράστασης, καθώς και των διευκολύνσεων που προβλέπονται για την άσκηση των καθηκόντων τους.
Ιδιαίτερα σημαντική θεωρείται η συστηματική καταγραφή και ο σαφής προσδιορισμός των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Η μεταρρύθμιση αυτή αποσκοπεί στην εξάλειψη των επικαλύψεων και των διοικητικών κενών, βελτιώνοντας τη συνεργασία μεταξύ των διαφόρων επιπέδων διοίκησης προς όφελος του πολίτη.
Από τις πλέον συζητημένες διατάξεις του νομοσχεδίου είναι η αλλαγή του εκλογικού συστήματος για την ανάδειξη των αυτοδιοικητικών αρχών. Προβλέπεται η κατάργηση του δεύτερου γύρου των δημοτικών και περιφερειακών εκλογών, ενώ εισάγεται η δυνατότητα ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα με την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι οι αλλαγές αυτές θα ενισχύσουν τη συμμετοχή των πολιτών και θα περιορίσουν το κόστος και τις διαδικαστικές δυσκολίες των εκλογών.
Κεντρικός άξονας του νέου Κώδικα είναι επίσης ο ψηφιακός μετασχηματισμός της Αυτοδιοίκησης. Προβλέπεται η ανάπτυξη σύγχρονων ηλεκτρονικών εφαρμογών που θα διευκολύνουν τόσο τη συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες λήψης αποφάσεων όσο και την καθημερινή εξυπηρέτησή τους από τους δήμους και τις περιφέρειες. Η αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών θεωρείται βασικό εργαλείο για τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας των υπηρεσιών και την αναβάθμιση της σχέσης πολίτη – αυτοδιοίκησης.
Με το βλέμμα στραμμένο στις επόμενες δεκαετίες, η κυβέρνηση παρουσιάζει τον νέο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης ως μία από τις σημαντικότερες θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών. Το εάν οι αλλαγές αυτές θα καταφέρουν να μεταμορφώσουν ουσιαστικά τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών θα φανεί στην πράξη, ωστόσο είναι βέβαιο ότι πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που αναμένεται να προκαλέσει έντονο πολιτικό και αυτοδιοικητικό διάλογο το επόμενο διάστημα.
