Ιστορική αλλαγή στα εργασιακά: Επεκτείνονται οι συλλογικές συμβάσεις – Η Εθνική Κοινωνική Συμφωνία καθιερώνεται με νόμο τον Φεβρουάριο

Τους επόμενους μήνες η ελληνική Εθνική Κοινωνική Συμφωνία πρόκειται να αποκτήσει νομική υπόσταση και να γίνει νόμος του κράτους με την κατάθεση και ψήφιση σχετικού νομοσχεδίου στη Βουλή εντός του Φεβρουαρίου 2026. Το σχέδιο αυτό, που ολοκλήρωσε πρόσφατα τη δημόσια διαβούλευση, σηματοδοτεί μια μεγάλη αλλαγή στο ελληνικό εργασιακό τοπίο, με στόχο την ουσιαστική ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας και την αύξηση της εργασιακής προστασίας για εκατοντάδες χιλιάδες εργαζομένους.

Η συμφωνία αυτή αποτελεί προϊόν εβδομάδων διαπραγματεύσεων μεταξύ της κυβέρνησης, των κοινωνικών εταίρων (εσωτερικών εργοδοτικών οργανώσεων και συνδικαλιστικών φορέων όπως η ΓΣΕΕ) και του υπουργείου Εργασίας. Οι διαβουλεύσεις είχαν στόχο να αντιμετωπιστούν τα χρόνιες στρεβλώσεις στην αγορά εργασίας που έχουν προκύψει τις τελευταίες δεκαετίες, ιδίως μετά την οικονομική κρίση και το γύρισμα της χώρας σε πιο ευέλικτα σχήματα απασχόλησης.

Τα κύρια σημεία του νέου νόμου

Ο πυρήνας του προτεινόμενου νόμου είναι η διευκόλυνση της επέκτασης και της αποτελεσματικής λειτουργίας των Συλλογικών Συμβάσεων Εργασίας (ΣΣΕ) σε όλους τους κλάδους. Σήμερα, μόνο περίπου 30% των εργαζομένων στην Ελλάδα καλύπτονται από ΣΣΕ, ποσοστό που θεωρείται πολύ χαμηλό σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Ο νέος νόμος στοχεύει να αυξήσει την κάλυψη αυτή στο 80% σταδιακά, ενισχύοντας τη διαπραγματευτική θέση των εργαζομένων και βελτιώνοντας τους όρους εργασίας.

Ένα από τα πιο σημαντικά εργαλεία για την επίτευξη αυτού του στόχου είναι η επαναφορά της πλήρους μετενέργειας των όρων των συλλογικών συμβάσεων. Παραδοσιακά, η μετενέργεια (δηλαδή η συνέχιση ισχύος των όρων μιας συλλογικής σύμβασης μετά τη λήξη της) περιοριζόταν σε πολύ βασικούς όρους όπως ο κατώτατος μισθός και ορισμένα επιδόματα. Με το νέο πλαίσιο, όλοι οι κανονιστικοί όροι μιας ΣΣΕ θα συνεχίζουν να ισχύουν μέχρι να αντικατασταθούν από νέα συλλογική ή ατομική συμφωνία, παρέχοντας πλήρη προστασία στους εργαζόμενους στο ενδιάμεσο διάστημα.

Επιπλέον, το νέο νομοσχέδιο μειώνει τα εμπόδια για την επέκταση των ΣΣΕ σε μεγαλύτερο αριθμό επιχειρήσεων και εργαζομένων. Σύμφωνα με τα βασικά σημεία της Κοινωνικής Συμφωνίας, το απαιτούμενο ποσοστό εργοδοτών και εργαζομένων για να ισχύσει μια ΣΣΕ σε έναν κλάδο έχει μειωθεί από το 50% στο 40%. Ακόμη πιο σημαντικό είναι ότι όταν οι εθνικοί κοινωνικοί εταίροι συνυπογράφουν μια συμφωνία, το ποσοστό αυτό δεν εξετάζεται καν, ανοίγοντας το δρόμο για ευρύτερη εφαρμογή συμβάσεων χωρίς πρόσθετες προϋποθέσεις.

Ποιες κλαδικές συμβάσεις επεκτείνονται

Στο νέο πλαίσιο, ορισμένες από τις μεγαλύτερες κλαδικές συλλογικές συμβάσεις αναμένεται να επεκταθούν άμεσα, λόγω του μεγάλου αριθμού εργαζομένων που αντιπροσωπεύουν και της σημασίας τους για την αγορά εργασίας. Σημαντικά παραδείγματα είναι:

• Εστίαση

Η μεγάλη κλαδική σύμβαση στον κλάδο της εστίασης πρόκειται να αποτελέσει μια από τις πρώτες που θα επεκταθούν. Καλύπτοντας δεκάδες χιλιάδες εργαζομένων, η επέκταση αυτή αναμένεται να επιφέρει σωρευτικές αυξήσεις στις αποδοχές κατά περίπου 10%-15%, βελτιώνοντας το εισόδημα για περίπου 450.000 εργαζόμενους.

• Λιανεμπόριο

Άλλη σημαντική κλαδική σύμβαση που είναι έτοιμη να επεκταθεί αφορά το λιανεμπόριο, κλάδο στον οποίο απασχολούνται περίπου 650.000 μισθωτοί. Το νέο πλαίσιο επιτρέπει στη ΓΣΕΕ να υπογράψει ή να συνυπογράψει αυτή τη σύμβαση ακόμη και χωρίς τη συμμετοχή μιας κλαδικής ομοσπονδίας, διευκολύνοντας την εφαρμογή της στα καταστήματα και τις επιχειρήσεις του κλάδου.

Πέρα από αυτούς τους κλάδους, το νέο καθεστώς ευνοεί την επέκταση και άλλων συλλογικών συμβάσεων σε τομείς με σημαντική απασχόληση, όπως είναι ο κλάδος των μεταφορών, των κατασκευών, των υπηρεσιών καθαριότητας και λογιστικής υποστήριξης, και άλλοι. Η πρόθεση είναι να δημιουργηθεί ένα πιο ομοιόμορφο προστατευτικό δίκτυο εργασιακών δικαιωμάτων σε όλους τους τομείς της οικονομίας.

Τα αναμενόμενα οφέλη για εργαζόμενους και εργοδότες

Η πλήρης εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων έχει πολλαπλά αναμενόμενα οφέλη. Για τους εργαζομένους, περισσότεροι θα καλύπτονται από συλλογικές ρυθμίσεις, με σημαντικές αυξήσεις μισθών και επιδομάτων, μεγαλύτερη σταθερότητα και διαπραγματευτική δύναμη. Συγκεκριμένα, επιδόματα που σχετίζονται με την υπηρεσία, την εκπαίδευση ή ειδικές συνθήκες εργασίας, που έχουν περιοριστεί τα τελευταία χρόνια, θα επανέλθουν σταδιακά στους μισθούς, συμβάλλοντας στην αύξηση του διαθέσιμου εισοδήματος.

Για τις επιχειρήσεις, η καθιέρωση ενός πιο προβλέψιμου πλαισίου λειτουργίας σημαίνει σταθερότητα στις εργασιακές σχέσεις και μείωση του κινδύνου αθέμιτου ανταγωνισμού. Επιπλέον, μια πιο ξεκάθαρη δομή συλλογικών κανόνων μπορεί να ενισχύσει την επενδυτική εμπιστοσύνη και να μειώσει τη νομική αβεβαιότητα στις εργασιακές σχέσεις.

Σε κάθε περίπτωση, η μετατροπή της Εθνικής Κοινωνικής Συμφωνίας σε νόμο του κράτους τον Φεβρουάριο αντιπροσωπεύει μια από τις σημαντικότερες εξελίξεις στα εργασιακά της τελευταίας δεκαετίας, με σαφή επίδραση στον τρόπο που καθορίζονται οι όροι απασχόλησης στην Ελλάδα.