Έλεγχος με AI, δορυφόρους και drones: Ψηφιακό μάτι για τα αυθαίρετα

Μια νέα εποχή στους ελέγχους της δόμησης και της προστασίας του περιβάλλοντος φαίνεται να ανοίγει στην Ελλάδα, καθώς προωθείται η δημιουργία ενός σύγχρονου ψηφιακού συστήματος που θα αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη, δορυφορικές εικόνες και drones για τον εντοπισμό αυθαίρετων κατασκευών και παράνομων επεμβάσεων στον χώρο. Το νέο εγχείρημα, που σχεδιάζεται με τη συμμετοχή του Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας, φιλοδοξεί να μεταμορφώσει τον τρόπο με τον οποίο το κράτος παρακολουθεί τις αλλαγές στο δομημένο και φυσικό περιβάλλον, περιορίζοντας φαινόμενα που επί δεκαετίες αποτελούσαν μια από τις μεγαλύτερες παθογένειες της χώρας.

Η αυθαίρετη δόμηση παραμένει ένα από τα πλέον σύνθετα προβλήματα στην Ελλάδα. Παρά τις επανειλημμένες νομοθετικές παρεμβάσεις, τις διαδικασίες τακτοποίησης και τα πρόστιμα που επιβλήθηκαν κατά καιρούς, χιλιάδες περιπτώσεις εξακολουθούν να προκαλούν πονοκέφαλο στις αρμόδιες αρχές. Η δυσκολία εντοπισμού νέων αυθαιρέτων, ειδικά σε απομακρυσμένες περιοχές, δασικές εκτάσεις, παραλιακές ζώνες ή περιοχές εκτός σχεδίου, έχει επιτρέψει πολλές φορές τη δημιουργία τετελεσμένων καταστάσεων.

Το νέο ψηφιακό σύστημα φιλοδοξεί να αλλάξει αυτή την πραγματικότητα. Μέσω της αξιοποίησης δορυφορικών δεδομένων υψηλής ανάλυσης, θα είναι δυνατή η συνεχής παρακολούθηση μεγάλων εκτάσεων σε ολόκληρη τη χώρα. Οι εικόνες θα συγκρίνονται με παλαιότερα δεδομένα, επιτρέποντας τον εντοπισμό μεταβολών που μπορεί να υποδηλώνουν νέες κατασκευές, επεκτάσεις κτιρίων ή άλλες παρεμβάσεις που δεν έχουν δηλωθεί.

Καθοριστικό ρόλο θα διαδραματίσει η τεχνητή νοημοσύνη. Ειδικοί αλγόριθμοι θα αναλύουν αυτόματα τις εικόνες και θα εντοπίζουν ύποπτες αλλαγές, μειώνοντας σημαντικά τον χρόνο που απαιτείται για τους ελέγχους. Αντί οι υπηρεσίες να βασίζονται αποκλειστικά σε καταγγελίες πολιτών ή σε δειγματοληπτικούς ελέγχους, θα έχουν πλέον στη διάθεσή τους ένα εργαλείο που θα λειτουργεί διαρκώς και θα παράγει ειδοποιήσεις σε πραγματικό χρόνο.

Στο σύστημα θα ενσωματωθούν και drones, τα οποία θα χρησιμοποιούνται για επιτόπιες επιβεβαιώσεις και λεπτομερέστερη καταγραφή των περιοχών όπου εντοπίζονται πιθανές παραβάσεις. Οι πτήσεις θα προσφέρουν εικόνες υψηλής ακρίβειας και θα διευκολύνουν τις αρμόδιες αρχές στην τεκμηρίωση των ευρημάτων τους. Με αυτόν τον τρόπο θα περιορίζεται η ανάγκη για χρονοβόρες αυτοψίες, ενώ θα επιταχύνεται η διαδικασία ελέγχου.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, το νέο «ψηφιακό μάτι» δεν θα περιορίζεται μόνο στα αυθαίρετα κτίσματα. Θα μπορεί να αξιοποιηθεί και για την παρακολούθηση παράνομων εκσκαφών, καταπατήσεων δημόσιων εκτάσεων, επεμβάσεων σε δάση, καθώς και άλλων δραστηριοτήτων που αλλοιώνουν το φυσικό περιβάλλον. Η δυνατότητα συνδυασμού διαφορετικών πηγών δεδομένων αναμένεται να προσφέρει στις αρχές μια πολύ πιο ολοκληρωμένη εικόνα για το τι συμβαίνει σε κάθε περιοχή της χώρας.

Η εφαρμογή της τεχνολογίας εκτιμάται ότι θα ενισχύσει τη διαφάνεια και θα συμβάλει στην ίση μεταχείριση των πολιτών. Για χρόνια, πολλοί υποστήριζαν ότι οι έλεγχοι πραγματοποιούνταν αποσπασματικά ή ότι ορισμένες παραβάσεις περνούσαν απαρατήρητες. Με την αυτοματοποιημένη παρακολούθηση, η δυνατότητα εντοπισμού παρανομιών θα είναι πολύ μεγαλύτερη και λιγότερο εξαρτημένη από τον ανθρώπινο παράγοντα.

Παράλληλα, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η χρήση ψηφιακών εργαλείων μπορεί να συμβάλει και στον καλύτερο πολεοδομικό σχεδιασμό. Η ύπαρξη επικαιροποιημένων δεδομένων για το δομημένο περιβάλλον επιτρέπει στις αρμόδιες υπηρεσίες να λαμβάνουν πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις για την ανάπτυξη των περιοχών, τις υποδομές και την προστασία των φυσικών πόρων.

Ωστόσο, η μετάβαση σε ένα τέτοιο μοντέλο δεν στερείται προκλήσεων. Ζητήματα που σχετίζονται με την προστασία των προσωπικών δεδομένων, τη διαχείριση των πληροφοριών και τη διασφάλιση της νομιμότητας των ελέγχων αναμένεται να βρεθούν στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης. Οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να διαμορφώσουν ένα σαφές θεσμικό πλαίσιο, ώστε η χρήση των νέων τεχνολογιών να γίνεται με πλήρη σεβασμό στα δικαιώματα των πολιτών.

Σε κάθε περίπτωση, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης, των δορυφόρων και των drones σηματοδοτεί μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο το κράτος επιχειρεί να αντιμετωπίσει χρόνιες πολεοδομικές και περιβαλλοντικές παραβάσεις. Εφόσον το σύστημα εφαρμοστεί με επιτυχία, οι αρμόδιες αρχές θα αποκτήσουν ένα ισχυρό εργαλείο για την προστασία του δημόσιου χώρου και του περιβάλλοντος, ενώ οι παραβάτες θα γνωρίζουν ότι οι πιθανότητες να περάσουν απαρατήρητοι θα είναι πλέον πολύ μικρότερες.

Το στοίχημα πλέον είναι αν η τεχνολογία θα καταφέρει εκεί όπου για δεκαετίες απέτυχαν οι παραδοσιακοί μηχανισμοί ελέγχου. Αν το νέο ψηφιακό σύστημα λειτουργήσει όπως σχεδιάζεται, η εποχή κατά την οποία ένα αυθαίρετο μπορούσε να χτιστεί χωρίς να γίνει αντιληπτό ίσως να αποτελεί σύντομα παρελθόν.