Απόφαση ΣτΕ για φορολογικές υποθέσεις: Στην πενταετία η παραγραφή φόρων και προστίμων

Το ΣτΕ ακυρώνει τις παρατάσεις στα 10 και 20 χρόνια – Αγώνας δρόμου της ΑΑΔΕ για τις υποθέσεις που παραγράφονται στο τέλος του 2026

Σημαντική αλλαγή στο τοπίο των φορολογικών ελέγχων φέρνει η απόφαση 1246/2026 του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την οποία κρίθηκαν αντισυνταγματικές οι διατάξεις που επέτρεπαν στο Δημόσιο να αναζητά φόρους και πρόστιμα σε βάθος δέκα ή ακόμη και είκοσι ετών σε συγκεκριμένες περιπτώσεις φοροδιαφυγής.

Με την απόφαση του ΣτΕ επανέρχεται στο προσκήνιο ο βασικός κανόνας της πενταετούς παραγραφής, περιορίζοντας το χρονικό περιθώριο μέσα στο οποίο η φορολογική διοίκηση μπορεί να προχωρήσει σε ελέγχους και καταλογισμούς. Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέα δεδομένα για χιλιάδες φορολογικές υποθέσεις που παραμένουν ανοιχτές.

Η απόφαση αφορά ειδικότερα τις διατάξεις του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας που προέβλεπαν μεγαλύτερο χρόνο παραγραφής σε υποθέσεις ποινικά κολάσιμης φοροδιαφυγής. Το δικαστήριο έκρινε ότι οι συγκεκριμένες παρατάσεις δεν μπορούν να επεκτείνουν χωρίς όρια το χρονικό διάστημα μέσα στο οποίο το Δημόσιο διατηρεί το δικαίωμα επιβολής φόρων και προστίμων.

Η εξέλιξη αποκτά ιδιαίτερη σημασία ενόψει της 31ης Δεκεμβρίου 2026. Μέχρι τότε πρέπει να ολοκληρωθούν οι απαιτούμενες ελεγκτικές διαδικασίες για υποθέσεις που συμπληρώνουν την πενταετή προθεσμία. Έτσι, ο φορολογικός μηχανισμός καλείται να κινηθεί με ταχύτερους ρυθμούς, καθώς κάθε υπόθεση που φτάνει στο τέλος της νόμιμης προθεσμίας χωρίς να έχει ολοκληρωθεί ο έλεγχος μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπη με την παραγραφή.

Στο επίκεντρο βρίσκονται κυρίως υποθέσεις φορολογίας εισοδήματος και ΦΠΑ. Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στις υποθέσεις που συνδέονται με το φορολογικό έτος 2020, καθώς οι σχετικές δηλώσεις υποβλήθηκαν το 2021 και, με βάση τον βασικό κανόνα της πενταετίας, η προθεσμία ολοκληρώνεται στο τέλος του 2026.

Οι ελεγκτικές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ καλούνται πλέον να ιεραρχήσουν τις ανοιχτές υποθέσεις και να επικεντρωθούν σε εκείνες που παρουσιάζουν μεγαλύτερο φορολογικό ενδιαφέρον. Στην πρώτη γραμμή βρίσκονται φάκελοι στους οποίους έχουν εντοπιστεί σημαντικές αποκλίσεις από τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις ή υπάρχουν στοιχεία που δημιουργούν ενδείξεις για μη δηλωμένα εισοδήματα και συναλλαγές.

Οι έλεγχοι βασίζονται σε μεγάλο βαθμό στη σύγκριση των στοιχείων που έχουν δηλωθεί με τα δεδομένα που διαθέτει η φορολογική διοίκηση. Τραπεζικές κινήσεις, εισοδήματα, συναλλαγές και άλλα οικονομικά στοιχεία μπορούν να διασταυρωθούν, ώστε να εντοπιστούν διαφορές που ενδέχεται να οδηγήσουν σε φορολογικό έλεγχο.

Στο «ραντάρ» βρίσκονται επίσης υποθέσεις στις οποίες έχει υποβληθεί αρχική ή τροποποιητική δήλωση σε μεταγενέστερο χρόνο, καθώς και περιπτώσεις όπου νέα στοιχεία περιήλθαν σε γνώση της φορολογικής διοίκησης κατά το τελευταίο διάστημα της αρχικής πενταετίας. Σε αυτές τις περιπτώσεις η ημερομηνία παραγραφής δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο για όλες τις υποθέσεις, αλλά εξετάζεται με βάση τα συγκεκριμένα δεδομένα και τις προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Ιδιαίτερη σημασία έχει και το γεγονός ότι η απόφαση του ΣτΕ δεν σημαίνει πως όλες οι παλιές φορολογικές υποθέσεις διαγράφονται αυτόματα. Η παραγραφή αφορά το δικαίωμα του Δημοσίου να επιβάλει φόρο ή πρόστιμο όταν έχει συμπληρωθεί η νόμιμη προθεσμία και δεν συντρέχει κάποια ειδική περίπτωση που επηρεάζει τον χρόνο της παραγραφής.

Το βασικό μήνυμα της απόφασης είναι ότι η αντιμετώπιση της φοροδιαφυγής δεν μπορεί να οδηγεί σε απεριόριστη παράταση των ελέγχων. Η φορολογική διοίκηση έχει συγκεκριμένα χρονικά περιθώρια για να ασκήσει τις αρμοδιότητές της και αυτά πρέπει να τηρούνται.

Για την ΑΑΔΕ, επομένως, οι επόμενοι μήνες αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Οι υπηρεσίες πρέπει να ξεκαθαρίσουν ποιες υποθέσεις μπορούν να ολοκληρωθούν άμεσα, ποιες απαιτούν πρόσθετες ενέργειες και ποιες πλησιάζουν στο όριο της παραγραφής. Η 31η Δεκεμβρίου 2026 αποτελεί πλέον κρίσιμο χρονικό ορόσημο για ένα σημαντικό μέρος των ανοιχτών φορολογικών φακέλων.

Για τους φορολογούμενους, η απόφαση του ΣτΕ ενισχύει την ασφάλεια δικαίου, καθώς περιορίζει τη δυνατότητα του Δημοσίου να διατηρεί για απεριόριστο χρονικό διάστημα ανοιχτές φορολογικές υποθέσεις. Δεν σημαίνει όμως γενική διαγραφή χρεών ή φόρων, ούτε ακυρώνει αυτομάτως κάθε έλεγχο που αφορά προηγούμενα έτη.

Η ουσία είναι ότι, μετά την απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας, η πενταετία αποκτά και πάλι κεντρικό ρόλο στις συγκεκριμένες φορολογικές υποθέσεις. Την ίδια στιγμή, η ΑΑΔΕ βρίσκεται μπροστά σε έναν αγώνα χρόνου, καθώς πρέπει να ολοκληρώσει τους ελέγχους που πλησιάζουν στην παραγραφή πριν εκπνεύσει το 2026.