Στο μικροσκόπιο οι διαδρομές του χρήματος: Έλεγχοι σε δωρεές και γονικές παροχές από την ΑΑΔΕ

Η εποχή κατά την οποία μια οικογενειακή δωρεά μπορούσε να θεωρείται αποκλειστικά υπόθεση δύο προσώπων φαίνεται να περνά στο παρελθόν. Η φορολογική διοίκηση έχει πλέον τη δυνατότητα να παρακολουθεί την πορεία των χρημάτων και να συνδέει στοιχεία από τραπεζικούς λογαριασμούς, φορολογικές δηλώσεις και δηλώσεις δωρεών, αναζητώντας την πραγματική εικόνα πίσω από διαδοχικές μεταβιβάσεις μέσα στην ίδια οικογένεια.

Στο επίκεντρο των ελέγχων βρίσκονται οι περιπτώσεις στις οποίες ένα χρηματικό ποσό μεταφέρεται αρχικά σε έναν συγγενή και στη συνέχεια καταλήγει σε άλλο μέλος της οικογένειας. Το βασικό ερώτημα για τους ελεγκτές είναι εάν πρόκειται για δύο πραγματικές και ανεξάρτητες δωρεές ή εάν ο πρώτος δωρεοδόχος χρησιμοποιήθηκε απλώς ως ενδιάμεσος, ώστε τα χρήματα να φτάσουν τελικά στον πραγματικό αποδέκτη.

Η διαφορά δεν είναι τυπική. Μπορεί να έχει σημαντικές φορολογικές συνέπειες, καθώς η φορολογική μεταχείριση των χρηματικών δωρεών εξαρτάται από τη συγγενική σχέση μεταξύ δωρητή και δωρεοδόχου.

Το «ίχνος» των χρημάτων

Ο έλεγχος δεν περιορίζεται στο εάν έχει υποβληθεί σωστά μια δήλωση δωρεάς ή γονικής παροχής. Οι ελεγκτικές υπηρεσίες εξετάζουν ολόκληρη τη διαδρομή του ποσού.

Από πού ξεκίνησαν τα χρήματα; Πότε πιστώθηκαν στον λογαριασμό του πρώτου δωρεοδόχου; Πόσο παρέμειναν εκεί; Μεταφέρθηκαν στη συνέχεια σε άλλο συγγενικό πρόσωπο; Ήταν το ποσό ίδιο ή αντίστοιχο με εκείνο που είχε προηγουμένως πιστωθεί;

Οι απαντήσεις στα ερωτήματα αυτά μπορούν να διαμορφώσουν την εικόνα που θα σχηματίσει ο φορολογικός έλεγχος.

Ιδιαίτερη σημασία αποκτούν οι περιπτώσεις στις οποίες ένα σημαντικό ποσό εισέρχεται σε έναν λογαριασμό και σε σύντομο χρονικό διάστημα αποχωρεί προς άλλον συγγενή. Η εικόνα αυτή δεν αρκεί από μόνη της για να αποδειχθεί καταστρατήγηση, αποτελεί όμως στοιχείο που μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω έλεγχο.

Το εξάμηνο που δεν είναι «ασπίδα»

Ο χρόνος που μεσολαβεί ανάμεσα στις δύο δωρεές αποτελεί ένα ακόμη κομμάτι του ελέγχου.

Όταν η δεύτερη μεταβίβαση πραγματοποιείται σε σύντομο χρονικό διάστημα, ενδεικτικά μέσα σε έξι μήνες, μπορεί να δημιουργείται ισχυρή ένδειξη ότι οι δύο συναλλαγές συνδέονται μεταξύ τους. Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε δεύτερη δωρεά μέσα στο εξάμηνο θεωρείται αυτομάτως καταστρατήγηση.

Το αντίστροφο ισχύει επίσης. Η παρέλευση έξι μηνών δεν σημαίνει ότι ο φορολογούμενος αποκτά αυτόματα προστασία από τον έλεγχο. Εφόσον υπάρχουν άλλα στοιχεία που δείχνουν ότι πρόκειται ουσιαστικά για το ίδιο χρηματικό ποσό που μετακινήθηκε από τον έναν συγγενή στον άλλο, η φορολογική διοίκηση μπορεί να εξετάσει τη συνολική εικόνα.

Με άλλα λόγια, δεν κρίνεται μόνο η ημερομηνία μιας συναλλαγής, αλλά το σύνολο των πραγματικών περιστατικών.

Στο μικροσκόπιο και το Ε1

Οι τραπεζικές κινήσεις δεν είναι το μοναδικό διαθέσιμο εργαλείο.

Οι ελεγκτές μπορούν να συγκρίνουν τα στοιχεία των τραπεζικών λογαριασμών με τις δηλώσεις στο myProperty και τις ετήσιες φορολογικές δηλώσεις. Στο Ε1, οι δωρητές δηλώνουν στους κωδικούς 725-726 τα ποσά δωρεών και γονικών παροχών που πραγματοποίησαν, ενώ οι δωρεοδόχοι αναγράφουν στους κωδικούς 781-782 τα αντίστοιχα ποσά που έλαβαν.

Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται ένα ακόμη ηλεκτρονικό αποτύπωμα. Τα ποσά που δηλώνονται πρέπει να ανταποκρίνονται στις πραγματικές συναλλαγές και να μπορούν να συνδεθούν με τις αντίστοιχες δηλώσεις δωρεάς ή γονικής παροχής.

Η διασταύρωση αυτή επιτρέπει στη φορολογική διοίκηση να εντοπίζει ασυμφωνίες και να εξετάζει περιπτώσεις στις οποίες η δηλωμένη εικόνα δεν συμβαδίζει με την πραγματική κίνηση των χρημάτων.

Είχε ο δωρητής τα χρήματα;

Ένα ακόμη κρίσιμο ερώτημα είναι η οικονομική δυνατότητα εκείνου που εμφανίζεται ως δωρητής.

Η ύπαρξη μιας τραπεζικής μεταφοράς δεν αρκεί από μόνη της για να απαντήσει στο ερώτημα από πού προήλθε το ποσό. Όταν ένας φορολογούμενος εμφανίζεται να δωρίζει ένα ιδιαίτερα μεγάλο χρηματικό ποσό, η φορολογική διοίκηση μπορεί να εξετάσει εάν η οικονομική του εικόνα δικαιολογεί τη συγκεκριμένη κίνηση.

Τα δηλωμένα εισοδήματα, τα περιουσιακά στοιχεία και οι προηγούμενες οικονομικές κινήσεις μπορούν να αποτελέσουν μέρος της συνολικής εικόνας.

Έτσι, μια μεγάλη δωρεά από πρόσωπο με περιορισμένη οικονομική δυνατότητα μπορεί να προκαλέσει πρόσθετα ερωτήματα για την προέλευση των χρημάτων. Το ζητούμενο για τον έλεγχο είναι να διαπιστωθεί εάν ο εμφανιζόμενος δωρητής είχε πράγματι στη διάθεσή του το ποσό που μεταβίβασε.

Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ

Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ για δωρεές και γονικές παροχές προς πρόσωπα της Α΄ κατηγορίας αποτελεί σημαντική φορολογική ελάφρυνση, υπό τις προϋποθέσεις που προβλέπει η νομοθεσία.

Η ρύθμιση εφαρμόζεται από την 1η Οκτωβρίου 2021. Για ποσά που υπερβαίνουν το όριο των 800.000 ευρώ, προβλέπεται φόρος 10% στην υπερβάλλουσα αξία, σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο.

Στις χρηματικές δωρεές, όμως, η τήρηση των προβλεπόμενων προϋποθέσεων έχει ιδιαίτερη σημασία. Εάν μια συναλλαγή δεν καλύπτεται από το αφορολόγητο, η φορολογική επιβάρυνση μπορεί να είναι σημαντική.

Ακόμη μεγαλύτερη σημασία αποκτά η πραγματική συγγενική σχέση όταν η φορολογική διοίκηση θεωρεί ότι μια διαδοχική δωρεά χρησιμοποιήθηκε για να μεταφερθούν χρήματα από τον αρχικό δωρητή στον τελικό αποδέκτη.

Όταν η «γέφυρα» αλλάζει τη φορολογία

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι μια μεταφορά χρημάτων από ένα παιδί στον γονέα και στη συνέχεια από τον γονέα στο άλλο παιδί. Τυπικά πρόκειται για δύο διαφορετικές συναλλαγές μεταξύ προσώπων της Α΄ κατηγορίας.

Εάν, όμως, από τα πραγματικά περιστατικά προκύψει ότι ο γονέας λειτούργησε απλώς ως ενδιάμεσος και ότι ο πραγματικός σκοπός ήταν εξαρχής η μεταφορά χρημάτων από το ένα αδελφό στο άλλο, τότε αλλάζει η φορολογική εικόνα.

Η απευθείας χρηματική δωρεά μεταξύ αδελφών υπάγεται σε διαφορετικό φορολογικό καθεστώς, με φόρο 20% για τη Β΄ κατηγορία, ενώ στις χρηματικές δωρεές της Γ΄ κατηγορίας ο συντελεστής ανέρχεται σε 40%.

Αυτό είναι και το σημείο στο οποίο βρίσκεται η ουσία των ελέγχων: όχι στην απλή ύπαρξη δύο τραπεζικών μεταφορών, αλλά στο εάν αυτές αντανακλούν δύο πραγματικές συναλλαγές ή μία ενιαία οικονομική πράξη που «σπάστηκε» σε περισσότερα στάδια.

Το μήνυμα προς τους φορολογούμενους

Η νέα πραγματικότητα είναι ότι το χρήμα αφήνει πλέον πολύ περισσότερα ηλεκτρονικά ίχνη. Μια δωρεά δεν εξετάζεται απομονωμένα από το υπόλοιπο φορολογικό και οικονομικό προφίλ του φορολογούμενου.

Η ΑΑΔΕ μπορεί να αναζητήσει την αρχική προέλευση του ποσού, να παρακολουθήσει τη μετακίνησή του και να συγκρίνει τις συναλλαγές με τα στοιχεία που έχουν δηλωθεί. Αυτό σημαίνει ότι οι οικογενειακές μεταβιβάσεις μεγάλων ποσών χρειάζονται πλέον ιδιαίτερη προσοχή και πλήρη τεκμηρίωση.

Το αφορολόγητο των 800.000 ευρώ παραμένει ένα σημαντικό εργαλείο για τις νόμιμες δωρεές και γονικές παροχές. Δεν αποτελεί όμως «ομπρέλα» για συναλλαγές που, σύμφωνα με τον έλεγχο, έχουν διαφορετικό πραγματικό σκοπό από εκείνον που εμφανίζεται στα έγγραφα.

Στο νέο φορολογικό περιβάλλον, το κρίσιμο δεν είναι μόνο τι γράφει η δήλωση. Είναι εάν η δήλωση, η τραπεζική κίνηση, η οικονομική δυνατότητα του δωρητή και η πραγματική πορεία των χρημάτων οδηγούν στην ίδια εικόνα. Και όταν τα στοιχεία δεν «κουμπώνουν», η διαδρομή του χρήματος είναι εκείνη που μπορεί τελικά να αποκαλύψει τι πραγματικά συνέβη.