Το κόστος της καθημερινότητας: «Εκτοξεύονται» οι δαπάνες των νοικοκυριών

– Οι οικογένειες ξοδεύουν περισσότερα από ποτέ για τη σχολική υποστήριξη των παιδιών, με αύξηση 35% σε δύο χρόνια, σύμφωνα με μελέτες του ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ

Σε μια περίοδο όπου η καθημερινότητα των ελληνικών νοικοκυριών δοκιμάζεται από την ανησυχητική άνοδο του κόστους ζωής, μια νέα διάσταση της οικονομικής πίεσης έρχεται στο φως της δημοσιότητας: οι δαπάνες που αφιερώνουν οι οικογένειες για τα παιδιά τους έχουν αυξηθεί δραματικά. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ (ΚΑΝΕΠ/ΓΣΕΕ), το οικονομικό βάρος που επωμίζονται οι γονείς για εκπαιδευτική υποστήριξη και άλλα έξοδα για τα παιδιά τους φτάνει σε επίπεδα ρεκόρ, με σοβαρές κοινωνικές και δημογραφικές προεκτάσεις.

Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της μελέτης, τα ελληνικά νοικοκυριά διέθεσαν περίπου 614 εκατομμύρια ευρώ το 2023 για φροντιστήρια και εκπαιδευτικές υπηρεσίες, ποσό που αποτελεί το υψηλότερο των τελευταίων δέκα ετών και αντιπροσωπεύει μια αύξηση της τάξης του 35,7% σε σχέση με το 2021. Ο όγκος αυτός δαπάνης αποτυπώνει τη βαθιά ριζωμένη ανάγκη για πρόσθετη εκπαίδευση που νιώθουν σήμερα χιλιάδες γονείς, κυρίως λόγω των πανελλαδικών εξετάσεων και της αυξημένης ανταγωνιστικότητας στην αγορά εργασίας.

Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η εκπαιδευτική στήριξη των παιδιών δεν είναι πλέον προνόμιο μιας μικρής μερίδας: περίπου το 94,6% των συνολικών δαπανών για φροντιστήρια αφορά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ενώ τα έξοδα για υποστήριξη στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση έχουν τετραπλασιαστεί την τελευταία δεκαετία.

Η επιβάρυνση των νοικοκυριών είναι ιδιαίτερα αισθητή για τα φτωχότερα στρώματα. Τα στοιχεία δείχνουν πως τα νοικοκυριά με μηνιαίο εισόδημα έως 750 ευρώ δαπανούν σχεδόν το 24% του ετήσιου εισοδήματός τους για φροντιστήρια, έναντι μόλις 3,3% στις υψηλότερες εισοδηματικές τάξεις. Αυτή η ανισότητα καταδεικνύει ότι η πρόσβαση στην εκπαιδευτική υποστήριξη δεν είναι οικονομικά ισότιμη για όλους τους γονείς, παρά τις υψηλές προσδοκίες που συνοδεύουν την επιτυχία στα σχολικά και επαγγελματικά βήματα.

Το εκπαιδευτικό κόστος, ωστόσο, είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Ο συνολικός προϋπολογισμός για τα νοικοκυριά το 2024 ανερχόταν κατά μέσο όρο σε περίπου 20.694 ευρώ ετησίως (ή 1.724 ευρώ το μήνα), σημειώνοντας αύξηση 3,6% σε σχέση με το 2023 — στοιχείο που δείχνει ότι οι δαπάνες όλων των κατηγοριών παραμένουν σε ανοδική τροχιά.

Από τα βασικά είδη πρώτης ανάγκης έως τα κόστη εκπαίδευσης και αναψυχής, οι ελληνικές οικογένειες δυσκολεύονται να αντεπεξέλθουν. Ιδιαίτερα οι δαπάνες για στέγαση και διατροφή έχουν αυξηθεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια, με τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς να πιέζονται ασφυκτικά.

Η αύξηση στις δαπάνες για τα παιδιά δεν περιορίζεται στα φροντιστήρια. Οι δαπάνες που σχετίζονται με ρούχα, παπούτσια, εξωσχολικές δραστηριότητες και άλλες ανάγκες που αφορούν τα παιδιά αποτελούν σημαντικό μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού. Ενώ δεν υπάρχουν ολοκληρωμένα πρόσφατα δεδομένα για όλες αυτές τις κατηγορίες ξεχωριστά, διεθνείς μελέτες δείχνουν ότι στις ανεπτυγμένες χώρες το κόστος ανατροφής ενός παιδιού έως την ενηλικίωσή του μπορεί να ανέρχεται σε εκατοντάδες χιλιάδες ευρώ — στοιχείο που δίνει μια εικόνα του μεγέθους των οικονομικών απαιτήσεων για τις σύγχρονες οικογένειες.

Αυτές οι τάσεις εγείρουν σημαντικά ερωτήματα για τις κοινωνικές επιπτώσεις των αυξημένων δαπανών, ιδίως σχετικά με τη δημογραφική συμπεριφορά των νέων. Η οικονομική επιβάρυνση που συνδέεται με την απόκτηση και εκπαίδευση παιδιών αποτελεί έναν από τους παράγοντες που πολλοί νέοι αναφέρουν ως εμπόδιο στη δημιουργία οικογένειας, με πιθανές συνέπειες στη μελλοντική εξέλιξη του πληθυσμού της χώρας.

Παράλληλα, ειδικοί της εκπαίδευσης και της κοινωνικής πολιτικής υπογραμμίζουν την ανάγκη για μεγαλύτερη στήριξη του δημόσιου σχολείου και για αναθεώρηση του εκπαιδευτικού συστήματος, ώστε να μειωθεί η εξάρτηση των οικογενειών από ιδιωτικές υπηρεσίες υποστήριξης. Αυτές οι προτάσεις περιλαμβάνουν την ενίσχυση της ενισχυτικής διδασκαλίας μέσα στο δημόσιο σχολείο, την αναμόρφωση της δομής των εξετάσεων και τη βελτίωση της ποιότητας της δημόσιας εκπαίδευσης σε όλες τις βαθμίδες.

Καθώς οι δαπάνες για τα παιδιά συνεχίζουν να αυξάνονται, ο διάλογος για το πώς μπορούν να μειωθούν οι πιέσεις στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς μεταφέρεται ολοένα και περισσότερο στο επίκεντρο της δημόσιας συζήτησης — με στόχο ένα πιο δίκαιο και βιώσιμο μέλλον για τις ελληνικές οικογένειες.