Δύο στοιχεία της Δυτικής Μακεδονίας στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς
Δύο σημαντικά στοιχεία της πολιτιστικής παράδοσης της Δυτικής Μακεδονίας εντάχθηκαν στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ελλάδας, το οποίο εμπλουτίστηκε με συνολικά δέκα νέες εγγραφές και αριθμεί πλέον 199 στοιχεία.
Πρόκειται για την παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας, που συνδέεται με τα μαστοροχώρια του Βοΐου Κοζάνης, και το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης στη συνοικία Απόζαρι της Καστοριάς. Οι δύο εγγραφές αναδεικνύουν διαφορετικές πλευρές της τοπικής πολιτιστικής κληρονομιάς, από τη διαχρονική τέχνη των πετράδων μέχρι ένα ιδιαίτερο πασχαλινό έθιμο που εξακολουθεί να διατηρείται.
Η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας αποτελεί παραδοσιακή τεχνογνωσία που περιλαμβάνει τη λατόμευση, τη λιθοξοϊκή και τη δόμηση. Η παράδοση συνδέεται με τα μαστοροχώρια του Βοΐου και ιδιαίτερα με τον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό, όπου εξακολουθούν να δραστηριοποιούνται λίγοι από τους εναπομείναντες μαστόρους. Η τέχνη έχει αφήσει έντονο αποτύπωμα στην περιοχή, μέσα από τα πολυάριθμα πέτρινα έργα, αλλά και μέσα από τις αφηγήσεις, τα τραγούδια και τα πολιτιστικά δρώμενα των τοπικών κοινωνιών. Η φράση «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι» αποτυπώνει χαρακτηριστικά τη σχέση των κατοίκων με την παράδοση.
Στην Καστοριά, το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης αποτελεί μια ακόμη ξεχωριστή εγγραφή. Η ροδάνη είναι ξύλινη, χειροποίητη κατασκευή με περιστρεφόμενα καθίσματα, η οποία τοποθετείται κάθε χρόνο στην κεντρική πλατεία του Απόζαρι. Το έθιμο ξεκινά τη Μεγάλη Πέμπτη, διακόπτεται τη Μεγάλη Παρασκευή και συνεχίζεται από το Μεγάλο Σάββατο έως την Κυριακή του Θωμά. Στη ροδάνη συμμετέχουν κάτοικοι της συνοικίας αλλά και επισκέπτες, με το έθιμο να παραμένει ζωντανό μέχρι σήμερα.
Οι δύο εγγραφές εντάσσονται σε μια ευρύτερη απόφαση του Υπουργείου Πολιτισμού για την καταγραφή και διαφύλαξη παραδόσεων που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Στις νέες εγγραφές περιλαμβάνονται επίσης η Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας Βουλκανιώτισσας στη Μεσσήνη, η Κουλουρία του Αρχαγγέλου Ρόδου, ο Καβοντορίτικος χορός, το «Κόλι» Καβύλης Έβρου, οι Λαζαρίνες Λιβαδιάς Σερρών, το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων, τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας και τα «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων στην Π.Ε. Ροδόπης.
