«Μετά-Τοπίο»: Ο πολιτισμός συνομιλεί με τη μετάβαση της Δυτικής Μακεδονίας

Η Δυτική Μακεδονία αλλάζει. Κλείνει ένας ιστορικός κύκλος δεκαετιών που συνδέθηκε με τον λιγνίτη, τη βιομηχανική εργασία και μια ολόκληρη κοινωνική πραγματικότητα. Μέσα σε αυτή τη δύσκολη και σύνθετη περίοδο, η «Παρέμβαση», φορέας λογοτεχνίας και πολιτισμού που εδώ και πάνω από τέσσερις δεκαετίες συνδέει τη δημιουργία με την κοινωνία και τον δημόσιο διάλογο, επιχειρεί να ανοίξει έναν διαφορετικό δρόμο: να μιλήσει για τη μετάβαση όχι μόνο ως οικονομικό ή τεχνικό ζήτημα, αλλά ως βαθιά πολιτισμικό και ανθρώπινο γεγονός. Το project «Μετά-Τοπίο: Πολιτισμός και βιώσιμη ανάπτυξη στη Δυτική Μακεδονία της μεταλιγνιτικής εποχής» γεννήθηκε μέσα από αυτή την ανάγκη.

Η Δήμητρα Καραγιάννη, υπεύθυνη συντονισμού και δράσεων της «Παρέμβασης», αλλά και υπεύθυνη του συγκεκριμένου έργου, μιλά για το «Μετά-Τοπίο», το οποίο επιχειρεί να φέρει τον πολιτισμό στο κέντρο της συζήτησης για την επόμενη μέρα.

  • Τι είναι το «Μετά-Τοπίο»

Πρόκειται για μια πολυεπίπεδη πρωτοβουλία της «Παρέμβασης», που επιχειρεί να συνδέσει τη μνήμη, τον πολιτισμό, την τοπική ταυτότητα και τη βιώσιμη ανάπτυξη σε μια περιοχή που βρίσκεται σε διαδικασία ριζικής αλλαγής. Το έργο ξεκίνησε τον Οκτώβριο και ολοκληρώνεται στα τέλη Μαΐου.

Εταίρος του έργου είναι το Επιμελητήριο Κοζάνης, συμμετέχοντας ενεργά στην προσπάθεια σύνδεσης του πολιτισμού με τη βιώσιμη ανάπτυξη και τον ευρύτερο προβληματισμό για το αύριο της περιοχής. Η δράση υλοποιείται με την υποστήριξη του Helidoni Foundation στο πλαίσιο του προγράμματος «Σημεία Στήριξης» που συγχρηματοδοτούν δέκα κοινωφελείς οργανισμοί, ενώ έχει την ηθική υποστήριξη πολλών φορέων του τόπου.

Κεντρική ιδέα είναι ότι ο πολιτισμός αποτελεί εργαλείο κοινωνικής συνοχής, συμμετοχής και επαναπροσδιορισμού του τόπου.

    • Γιατί ήταν αναγκαίο ένα τέτοιο project

Η Δυτική Μακεδονία κουβαλά μια βαριά βιομηχανική ιστορία, με όλες τις αντιφάσεις που αυτή φέρνει μαζί της. Για περισσότερα από 70 χρόνια, η ζωή της περιοχής συνδέθηκε με τα ορυχεία και τα εργοστάσια της ΔΕΗ. Η απολιγνιτοποίηση, λοιπόν, δεν αλλάζει μόνο την οικονομία. Αλλάζει τις ζωές των ανθρώπων, αλλάζει την ταυτότητα του τόπου.

Η περιοχή βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά δοκιμασία. Η ανεργία, η φυγή των νέων, η πληθυσμιακή συρρίκνωση και η αίσθηση αβεβαιότητας για το μέλλον δημιουργούν ένα τοπίο ιδιαίτερα δύσκολο, μέσα στο οποίο ο τόπος καλείται να επαναπροσδιορίσει την προοπτική του.

Το «Μετά-Τοπίο» επιχειρεί να δημιουργήσει έναν χώρο διαλόγου, έκφρασης και δημιουργίας γύρω από αυτή τη μεγάλη αλλαγή, αλλά και να υπογραμμίσει πως ο πολιτισμός δεν είναι ένα «παράλληλο» στοιχείο της ζωής ενός τόπου, αλλά ένας από τους βασικούς τρόπους με τους οποίους μια κοινωνία μπορεί να κατανοήσει τον εαυτό της, να επεξεργαστεί τις απώλειές της και να φανταστεί ξανά το μέλλον της με αυτοπεποίθηση.

    • Οι δράσεις του έργου

Το project περιλαμβάνει ένα σύνολο δράσεων που συνδύασαν τον πολιτισμό με την τεκμηρίωση και τη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας.
• Καταγραφή μαρτυριών πρώην και νυν εργαζομένων της Δ.Ε.Η.
• Έκδοση βιβλίου με τίτλο «Φωνές μετάβασης»
• Έκθεση φωτογραφίας με θέμα τη Βιομηχανική ιστορία του τόπου
• Δράσεις σε χωριά που μετεγκαταστάθηκαν
• Ημερίδα για τον ρόλο του πολιτισμού σ’ έναν τόπο που αλλάζει
• Ανοιχτό τραπέζι διαλόγου
• Ενημερώσεις σε σχολεία και συζητήσεις με νέους
• Ο κύκλος ολοκληρώνεται με μία παρουσίαση των δράσεων και των συμπερασμάτων του έργου
Η φιλοδοξία του «Μετά-Τοπίου» δεν είναι να αποτελέσει μια αποσπασματική πολιτιστική παρέμβαση, αλλά να συμβάλει στη δημιουργία ενός πιο σταθερού πλαισίου διαλόγου και πολιτιστικής ενεργοποίησης γύρω από τη μετάβαση της περιοχής, ενός διαλόγου που έχει ανάγκη να συνεχιστεί.

    • Οι στιγμές που ξεχώρισαν

Όλες οι δράσεις είχαν μεγάλη ανταπόκριση και ανέδειξαν την ανάγκη να ανοίξει ένας ουσιαστικός διάλογος γύρω από το θέμα. Ιδιαίτερα ξεχώρισαν οι δράσεις σε χωριά που μετεγκαταστάθηκαν, καθώς και οι μαρτυρίες πρώην και νυν εργαζομένων της ΔΕΗ. Ταυτόχρονα, μέσα από τις συζητήσεις με νέους ανθρώπους, αναδείχθηκε η ανάγκη του τόπου να μη χάσει τη μνήμη του την ώρα που προσπαθεί να σχεδιάσει το μέλλον του. Στις δράσεις συμμετείχαν άνθρωποι που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με τη ΔΕΗ, νέοι, μαθητές, καλλιτέχνες, εκπρόσωποι φορέων, άνθρωποι του πολιτισμού και της τοπικής κοινωνίας.

    • Η «Παρέμβαση» και ο ρόλος της

Η «Παρέμβαση» είναι ένας ιδιαίτερα ενεργός φορέας. Δραστηριοποιείται εδώ και 42 χρόνια στον χώρο της λογοτεχνίας και του πολιτισμού, επιχειρώντας να συνδέσει τη δημιουργία με την κοινωνία και τον άνθρωπο.

Ο πολιτισμός είναι -μαζί με την εκπαίδευση- η βάση και το μέσο της αλλαγής που θέλουμε να έρθει στην κοινωνία. Μέσα από το «Μετά-Τοπίο», η «Παρέμβαση» επιχειρεί να αναδείξει ακριβώς αυτή τη διάσταση: ότι ο πολιτισμός μπορεί να λειτουργήσει ως δύναμη σύνδεσης, κατανόησης και δημιουργικής επανεκκίνησης για έναν τόπο που αναζητά το επόμενο βήμα του.

    • Από τη μνήμη στο μέλλον

Το «Μετά-Τοπίο» δεν αντιμετωπίζει τη βιομηχανική ιστορία της Δυτικής Μακεδονίας ως ένα νοσταλγικό κεφάλαιο που απλώς κλείνει, αλλά ως πρώτη ύλη για να δημιουργηθεί κάτι νέο. Γιατί η ανάπτυξη ενός τόπου δεν αφορά μόνο τις επενδύσεις και τις υποδομές, αλλά και την ικανότητά του να διατηρεί τη μνήμη του, να κατανοεί την ταυτότητά του και να φαντάζεται ξανά το μέλλον του. Ένας τόπος επιβιώνει όταν διατηρεί τη μνήμη του χωρίς να εγκλωβίζεται σε αυτήν. Όταν βρίσκει τρόπους να μετατρέπει την εμπειρία σε γνώση, τη δυσκολία σε δημιουργία και την αβεβαιότητα σε κοινή αναζήτηση. Η μετάβαση δεν αφορά μόνο το τι τελειώνει. Αφορά κυρίως το τι μπορεί να γεννηθεί μετά.

voria.gr