Έκθεση-σοκ για τη Δίκαιη Μετάβαση: Η Δυτική Μακεδονία χάνει πληθυσμό, εισόδημα και παραγωγική βάση
Τα στοιχεία που προκαλούν ανησυχία και οι προτάσεις για αλλαγή πορείας
Η πορεία της απολιγνιτοποίησης στη Δυτική Μακεδονία βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο, καθώς οι μέχρι σήμερα επιδόσεις του προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης δεν φαίνεται να ανταποκρίνονται στις μεγάλες ανάγκες μιας περιοχής που βιώνει βαθιές οικονομικές, κοινωνικές και δημογραφικές πιέσεις.
Σύμφωνα με στοιχεία που έθεσαν υπόψη της Ευρωπαϊκής Επιτροπής το Οικονομικό Επιμελητήριο Δυτικής Μακεδονίας, το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Τμήμα Δυτικής Μακεδονίας και το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας – Παράρτημα Δυτικής Μακεδονίας, από το συνολικό ύψος της δημόσιας χρηματοδότησης του προγράμματος, που ανέρχεται σε περίπου 1,61 δισ. ευρώ, οι πραγματικές δαπάνες που έχουν φτάσει στο στάδιο της πιστοποίησης παραμένουν περιορισμένες.
Όπως υποστηρίζουν οι φορείς της περιοχής, το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο η απορρόφηση των διαθέσιμων κονδυλίων, αλλά το κατά πόσο αυτά μετατρέπονται σε νέες παραγωγικές δραστηριότητες, σταθερές θέσεις εργασίας και ουσιαστική αναζωογόνηση της τοπικής οικονομίας.
Η απόσταση ανάμεσα στις εξαγγελίες και στην πραγματικότητα
Η Δυτική Μακεδονία εισήλθε στη διαδικασία της ενεργειακής μετάβασης έχοντας ήδη σημαντικές εξαρτήσεις από τη λιγνιτική δραστηριότητα. Η ταχεία αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου δημιούργησε μεγάλες απαιτήσεις για νέες επενδύσεις και ισχυρά αντισταθμιστικά μέτρα.
Ωστόσο, οι εκπρόσωποι των επιστημονικών φορέων εκτιμούν ότι μέχρι σήμερα το πρόγραμμα δεν έχει δημιουργήσει το αναπτυξιακό αποτύπωμα που απαιτείται για να καλυφθούν οι απώλειες που προκάλεσε η αποχώρηση από τη λιγνιτική οικονομία.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι μεγάλο μέρος των παρεμβάσεων αφορά δράσεις υποστήριξης, κατάρτισης και συμβουλευτικών υπηρεσιών, ενώ οι μεγάλες παραγωγικές επενδύσεις που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως νέοι πυλώνες ανάπτυξης παραμένουν περιορισμένες.
Σύμφωνα με την κριτική που ασκείται, η περιοχή χρειάζεται περισσότερες επενδύσεις μεγάλης κλίμακας, οι οποίες θα δημιουργήσουν αλυσίδες αξίας και θα δώσουν δυνατότητα παραμονής του ανθρώπινου δυναμικού στον τόπο.
Δημογραφική πίεση και οικονομική υποχώρηση
Οι εξελίξεις στη Δυτική Μακεδονία αποτυπώνονται και στους βασικούς κοινωνικοοικονομικούς δείκτες.
Η περιοχή καταγράφει σημαντική μείωση πληθυσμού την τελευταία δεκαετία, ενώ η γήρανση του πληθυσμού εντείνεται, περιορίζοντας τις δυνατότητες ανανέωσης του εργατικού δυναμικού.
Παράλληλα, η ανεργία εξακολουθεί να βρίσκεται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα σε σύγκριση με τον εθνικό μέσο όρο, γεγονός που δείχνει ότι η μετάβαση δεν έχει ακόμη δημιουργήσει επαρκείς νέες ευκαιρίες απασχόλησης.
Ιδιαίτερα προβληματική θεωρείται και η πορεία των οικονομικών μεγεθών της Περιφέρειας, καθώς η παραγωγική βάση έχει συρρικνωθεί και η συμμετοχή της στο συνολικό οικονομικό αποτέλεσμα της χώρας έχει μειωθεί.
Για τους τοπικούς φορείς, οι αριθμοί αυτοί αποτελούν ένδειξη ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να περιοριστεί στην ενεργειακή αλλαγή, αλλά πρέπει να συνοδευτεί από μια ολοκληρωμένη στρατηγική οικονομικής ανασυγκρότησης.
Οι αλλαγές που ζητούν οι φορείς της περιοχής
Τα επιστημονικά επιμελητήρια της Δυτικής Μακεδονίας ζητούν επανασχεδιασμό της πολιτικής μετάβασης με επίκεντρο τα πραγματικά αποτελέσματα στην κοινωνία και την οικονομία.
Μεταξύ άλλων προτείνουν:
- σύνδεση των χρηματοδοτήσεων με τη δημιουργία μόνιμων και ποιοτικών θέσεων εργασίας,
- αυστηρότερη αξιολόγηση των επενδύσεων με βάση το κοινωνικό και οικονομικό τους αποτέλεσμα,
- μεγαλύτερη στήριξη μεγάλων παραγωγικών επενδύσεων,
- σύνδεση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με οργανωμένες παραγωγικές αλυσίδες,
- αξιοποίηση των αποκατεστημένων λιγνιτικών εκτάσεων για αγροδιατροφικές και βιομηχανικές δραστηριότητες,
- εξασφάλιση ειδικών πόρων για τη συνέχιση της μετάβασης μετά το 2027,
- μεταφορά των βασικών διοικητικών δομών της μετάβασης μέσα στην ίδια την περιοχή.
Η επόμενη περίοδος θα κρίνει το μέλλον της περιοχής
Οι φορείς της Δυτικής Μακεδονίας υπογραμμίζουν ότι η περιοχή δεν απορρίπτει τον ενεργειακό μετασχηματισμό, αλλά ζητά μια μετάβαση που θα συνδυάζει την περιβαλλοντική προστασία με την οικονομική και κοινωνική προστασία των κατοίκων.
Το ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή, με επενδύσεις που θα έχουν μετρήσιμο αποτέλεσμα στην απασχόληση, στην παραγωγή και στη συγκράτηση του πληθυσμού.
Η επόμενη φάση της Δίκαιης Μετάβασης θεωρείται καθοριστική, καθώς θα πρέπει να αποδείξει ότι η αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου μπορεί να αποτελέσει ευκαιρία αναγέννησης και όχι παράγοντα περαιτέρω αποδυνάμωσης της Δυτικής Μακεδονίας.
