Πληθυσμιακή συρρίκνωση: Στο επίκεντρο η Δυτική Μακεδονία – Η υπογεννητικότητα, η μετανάστευση των νέων και η εκρηκτική αύξηση των ηλικιωμένων αλλάζουν τον πληθυσμιακό χάρτη της χώρας
Η Ελλάδα βρίσκεται σήμερα αντιμέτωπη με μία από τις πιο σοβαρές δημογραφικές προκλήσεις στη σύγχρονη ιστορία της. Ο πληθυσμός της χώρας έχει μπει σε φάση συρρίκνωσης, με τον δείκτη γονιμότητας να παραμένει από τους χαμηλότερους στην Ευρώπη, τη φυσική μείωση να συνεχίζεται και την αναλογία των ηλικιωμένων να αυξάνεται ραγδαία – τάσεις που αναμένεται να ενταθούν έως το 2050.
Πού βρισκόμαστε σήμερα
Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, ο μόνιμος πληθυσμός της Ελλάδας ανέρχεται περίπου σε 10,37 εκατομμύρια ανθρώπους, λίγο μειωμένος σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Οι βασικές τάσεις που καταγράφονται είναι:
- Χαμηλός δείκτης γονιμότητας: περίπου 1,24 παιδιά ανά γυναίκα, πολύ κάτω από το όριο αντικατάστασης (2,1) που χρειάζεται ένας πληθυσμός για να μένει σταθερός.
- Αύξηση ηλικίας: πάνω από 23,7 % του πληθυσμού είναι ηλικίας άνω των 65 ετών, ενώ το ποσοστό των παιδιών 0-14 ετών είναι μόλις 12,8 %.
- Φυσική μείωση πληθυσμού: οι θάνατοι υπερτερούν σημαντικά των γεννήσεων, με περισσότερα από 57.000 άτομα να χάνονται από τη φυσική μείωση μέσα σε ένα χρόνο.
Τρία βασικά σενάρια έως το 2050
Οι προβλέψεις για το δημογραφικό μέλλον της χώρας ως το 2050 βασίζονται σε διαφορετικά επίπεδα πολιτικών και δημογραφικών μεταβλητών – όπως η γονιμότητα, η μετανάστευση και η διατήρηση της νέας γενιάς:
- Σενάριο «χωρίς ουσιαστικά μέτρα»
Οι γεννήσεις μπορεί να πέσουν ακόμη και στις 40.000 ετησίως, με αποτέλεσμα τη συνέχιση της απότομης πτώσης του πληθυσμού. - Σενάριο με περιορισμένες παρεμβάσεις
Σταθεροποίηση των γεννήσεων γύρω στις 55.000 ετησίως, χωρίς όμως αναστροφή της κύριας τάσης. - Σενάριο με ισχυρό και συντονισμένο πρόγραμμα πολιτικών
Με στοχευμένες δράσεις για υποστήριξη οικογενειών και νέων, οι γεννήσεις θα μπορούσαν να φτάσουν 70.000-72.000 ετησίως – ακόμα μακριά όμως από επαρκή επίπεδα για ανάκαμψη.
Ακόμη και στο πιο αισιόδοξο σενάριο, η συνολική τάση δείχνει μείωση του πληθυσμού σε βάθος δεκαετιών, με τις ηλικιακές ανισορροπίες να εντείνονται.
Συρρίκνωση και γήρανση: Οι κύριες επιπτώσεις
Η επίπτωση αυτών των τάσεων είναι πολύπλευρη:
- Οικονομία και εργασία: Ο αριθμός των ατόμων σε παραγωγική ηλικία (20-64 ετών) προβλέπεται να μειωθεί σημαντικά, με συνέπεια λιγότερους εργαζόμενους για τη στήριξη των κοινωνικών συστημάτων σύνταξης και υγείας.
- Κοινωνικές δομές: Σχολεία και πανεπιστημιακά τμήματα αντιμετωπίζουν συρρίκνωση.
- Διατήρηση κοινοτήτων: Οι μικρότερες πόλεις και οι αγροτικές περιοχές μετατρέπονται σταδιακά σε «κοινότητες με μειωμένη ζωή», με κίνδυνο απώλειας τοπικών πολιτιστικών και κοινωνικών στοιχείων.
Τι συμβαίνει στη Δυτική Μακεδονία
Η Δυτική Μακεδονία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα των δημογραφικών προκλήσεων που αντιμετωπίζει η περιφέρεια ως σύνολο:
- Από τα στοιχεία της απογραφής, ο μόνιμος πληθυσμός της περιοχής μειώθηκε πάνω από 10 % μέσα στη δεκαετία 2011-2021, μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις σε επίπεδο περιφέρειας στην Ελλάδα.
- Ο πληθυσμός είναι σχετικά μικρός (κάτω από 250.000 κατοίκους σύμφωνα με εκτιμήσεις για το 2025), με εμφανή υψηλό δείκτη γήρανσης και ξηρά δημογραφική ανανέωση.
- Οι ηλικιακές ομάδες των παιδιών και των νέων έχουν υποστεί μεγάλη πτώση, ενώ οι μεγαλύτερες ηλικίες αυξάνονται, γεγονός που εντείνει τη δημογραφική ανισορροπία στην περιφέρεια.
- Παράλληλα, παράγοντες όπως η μετανάστευση νέων προς μεγαλύτερα αστικά κέντρα ή το εξωτερικό επιδεινώνουν την τάση αποψίλωσης.
Η δημογραφική συρρίκνωση στη Δυτική Μακεδονία δεν είναι απλώς στατιστικό νούμερο: επηρεάζει κρίσιμους τομείς όπως η εκπαίδευση, η υγεία, οι υποδομές, αλλά και η τοπική οικονομία – ειδικά σε περιοχές που προσπαθούν να αναπροσαρμοστούν μετά τη στροφή από την παραγωγή λιγνίτη και την ενεργειακή μετάβαση.
Τελική εικόνα – Τι μπορούμε να περιμένουμε
Το δημογραφικό δεν είναι μόνο αριθμοί· είναι καθοριστικός παράγοντας για το μέλλον της κοινωνίας, της οικονομίας και της κοινωνικής συνοχής της χώρας. Η Ελλάδα, με τον ήδη υψηλό δείκτη γήρανσης και τα χαμηλά επίπεδα γεννήσεων, κινδυνεύει έως το 2050 να έχει σημαντικά μικρότερο και πολύ πιο γερασμένο πληθυσμό, με τις περιφέρειες της χώρας να βιώνουν διαφορετικές αλλά αλληλένδετες εκδοχές της ίδιας κρίσης.
Η αντιμετώπιση της τάσης αυτής απαιτεί διευρυμένες και συντονισμένες πολιτικές – οικονομικές, κοινωνικές και χωρικές – που θα στηρίζουν τις οικογένειες, θα ενισχύουν τις περιφερειακές κοινωνίες και θα διαμορφώνουν προοπτικές για τη νέα γενιά.
